متون دینی مخصوصا قرآن ظرفیت بالایی در نظریه پردازی های دین دارند. در روش نظر پردازی اسلامی از منظر شهید صدر که به روش شناسی موضوعی یا واقع گرا معروف شده است پرسش های مطرح از سوی مکاتب و جوامع به متون دینی عرضه و متون دینی مورد استنطاق قرار می گیرد. این سبک مبتنی بر پیش فرض هایی مانند تاثیر جهان بینی اسلامی در نظریه پردازی، سیستمی بودن، جامعیت اسلام و... دارای چند مولفه روشی در فرایند نظریه پردازی می باشد. بررسی موضوعات مرتب شده بر اساس ترتیب نزول در قرآن نیز تفسیر موضوعی تنزیلی نام دارد. بینش سیستمی و فرایندی به موضوعات قرآن، توجه به انسجام درونی آیات در سوره ها، لزوم توجه به اغراض و اهداف بین سوره ای، تقسیم مراحل نزول سوره ها به تبع فرایند تحول مخاطبان قرآن بخشی از مولفه های مهمی است که در روش موضوعی تنزیلی مورد توجه قرار گرفته است. در این روش با پرهیز از نگاه مکانیکی به مسائل قرآنی با رویکردی فرایندی به مجموعه آیات در سیر نزول قرآن نگریسته و در بستر سیستمی یکپارچه به مهندسی معکوس و کشف گام های تحول و جری و تطبیق آن بر موضوعات مورد نظر روز اقدام می شود. دغدغه این تحقیق مقایسه تطبیقی فرایند تولید نظریه دینی از منظر این دو رویکرد در مراجعه به متن مقدس قرآن به سبک موضوعی می باشد که با روش توصیف و تحلیل انجام گرفته است. نتیجه تحقیق دربردارنده نقاط اشتراک و افتراق بین این دو رویکرد بوده که به تفصیل آمده است.