این پژوهش به تحلیل تطبیقی الزامات عقلی در مطالعات علوم انسانی قرآن‌بنیان و فلسفه اسلامی می‌پردازد و رویکردهای این دو نظام معرفتی را در بهره‌گیری از عقل به‌عنوان ابزار تولید دانش بررسی می‌کند. مسئله اصلی تحقیق، شناسایی تفاوت‌ها و شباهت‌های نقش عقل در فرآیند فهم و تفسیر مسائل انسانی، با تمرکز بر تعامل آن با وحی و منابع معرفتی دیگر، است. روش‌شناسی تحقیق، رویکرد کیفی-تطبیقی است که داده‌ها را از منابع اولیه اسلامی نظیر قرآن کریم، احادیث معتبر و آثار برجسته فیلسوفان مسلمان گردآوری و تحلیل می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که هر دو نظام بر جایگاه محوری عقل تأکید دارند، اما علوم انسانی قرآن‌بنیان بر تقدم وحی و تعامل هدایت‌گر عقل-وحی اصرار می‌ورزد، در حالی که فلسفه اسلامی عقل را مستقل‌تر و قادر به کشف مستقل حقایق متافیزیکی می‌داند. این افتراقات، ریشه در مبانی هستی‌شناختی متفاوت دارند و می‌توانند مبنای همگرایی برای توسعه علوم انسانی اسلامی باشند. یافته‌ها زمینه‌ساز گفت‌وگوهای علمی برای تلفیق این رویکردها و تقویت نقش عقل در چارچوب‌های معرفتی اسلامی است.